Nowelizacja ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych oraz kodeksu cywilnego.

Wraz z początkiem nowego roku wchodzą w życie istotne zmiany do ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Zanim jednak przejdziemy do ich omówienia warto przypomnieć kto jest głównym adresatem norm wynikających z ww. ustawy oraz kiedy stosujemy ten akt prawny.

Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych określa szczególne uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych. Jej postanowienia nie mają zastosowania do każdej transakcji, której dokonują podmioty prawa, a wyłącznie do tzw. transakcji handlowych definiowanych jako umowy, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli ich kwalifikowane strony, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Stronami transakcji handlowych mogą być ogólnie rzecz ujmując podmioty prowadzące działalność gospodarczą lub zawodową, w tym m. in. przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, podmioty prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (do których wszakże nie stosuje się przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), jednostki publiczne wymienione w art. 3 ustawy prawo zamówień publicznych, osoby wykonujące wolne zawody, czy wreszcie oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych.

Jednymi z kluczowych regulacji ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w dotychczasowym brzmieniu są przepisy, które regulują uprawnienia wierzyciela w zakresie możliwości dochodzenia odsetek oraz  ich wysokości.

Przepisy ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych przyznają wierzycielowi prawo do domagania się od dłużnika dwóch rodzajów odsetek, tzw. odsetek prolongacyjnych (w wysokości odsetek ustawowych) oraz odsetek za zwłokę w przypadku braku płatności w terminie (w wysokości tzw. odsetek podatkowych).

Odsetki prolongacyjne przysługują co do zasady wierzycielowi w sytuacji, w której strony przewidziały w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni. W takim przypadku wierzyciel może domagać się od dłużnika odsetek ustawowych po upływie 30 dni, liczonych od dnia spełnienia swojego świadczenia i doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, do dnia zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.

W przypadku gdy termin zapłaty nie został jednak określony w umowie, wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe, po upływie 30 dni, liczonych od dnia spełnienia swojego świadczenia do dnia zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego, za który uważa się dzień określony w pisemnym wezwaniu dłużnika do zapłaty (także w wezwaniu elektronicznych jeśli taka forma składania oświadczeń została przewidziana przez strony), w szczególności w doręczonej dłużnikowi fakturze lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, ale nie wcześniejszy niż dzień doręczenia wezwania.

Odsetki za zwłokę, o ile strony w umowie nie ustaliły inaczej, przysługują w transakcjach handlowych, wierzycielowi, bez wezwania, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione zostały łącznie następujące warunki:

1) wierzyciel spełnił swoje świadczenie;

2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie albo wezwaniu skierowanym do dłużnika.

Odsetki te w dotychczasowym brzmieniu odpowiadały wysokości tzw. odsetek podatkowych.

Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych przyznaje ponadto wierzycielowi, od dnia nabycia opisanego powyżej uprawnienia do odsetek podatkowych, bez wezwania, prawo do domagania się od dłużnika z tytułu rekompensaty za koszty odzyskiwania należności równowartości kwoty 40 euro przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

W przypadku gdy koszty odzyskiwania należności poniesione z tytułu opóźnień w zapłacie w transakcji handlowej przekroczą wspomnianą kwotę 40 euro, wierzycielowi przysługuje zwrot tych kosztów, w tym kosztów postępowania sądowego, pomniejszonych o tę kwotę.

Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych ma zatem istotny wpływ na relacje handlowe między przedsiębiorcami, kreując w różnych stanach faktycznych określone uprawnienia wierzyciela na wypadek zwłoki dłużnika w zapłacie należności pieniężnych. Wielu przedsiębiorców, pomimo kilku lat obowiązywania ustawy w dalszym ciągu nie jest w stanie precyzyjnie określić wysokości odsetek, których domagać się mogą od swoich kontrahentów w przypadku niedotrzymania przez nich terminu płatności. Warto zatem przy obecnej nowelizacji ustawy pochylić się nad treścią umów zawieranych w związku z prowadzoną działalnością oraz wystawianymi fakturami.

Co zatem zmieni się po 1 stycznia 2016 r?

  1. Przede wszystkim do ustawy wprowadzone zostanie nowe pojęcie tzw. odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, tj. odsetek w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i ośmiu punktów procentowych.

Odsetki w tej wysokości przysługiwać będą wierzycielowi do dnia zapłaty, jeżeli strony transakcji handlowej nie przewidziały w umowie terminu zapłaty, a opóźnienie dłużnika przekroczy 30 dni liczonych od dnia spełnienia świadczenia przez wierzyciela (odsetki ustawowe, o których mowa była dotychczas w art. 6 ustawy zastąpione zostaną zatem odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych).

  1. Podobnie odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, zastąpią przewidziane dotychczas w art. 7 i 8 ustawy tzw. odsetki podatkowe.
  1. Znowelizowana ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych zmieni zasady umawiania się stron na termin płatności dłuższy 60 dni liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku.

Dotychczasowe brzmienie ustawy dopuszczało takie ustalenie tylko w przypadkach, w których nie było ono sprzeczne ze społeczno-gospodarczym celem umowy i zasadami współżycia społecznego oraz było obiektywnie uzasadnione, biorąc pod uwagę właściwość towaru lub usługi. Ta złożona i w praktyce trudna w interpretacji klauzula zastąpiona została przez ustawodawcę krótszą, która dopuszcza umawianie się stron na termin płatności przekraczający 60 dni tylko jeśli ustalenie takie nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela.

Ustawodawca wprowadził również do ustawy dyrektywy interpretacyjne, wskazując, iż ocena rażącej nieuczciwości postanowienia powinna się odbywać przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w tym rażącego odstępstwa od dobrych praktyk handlowych, które naruszają zasadę działania w dobrej wierze i zasadę rzetelności oraz właściwości towaru lub usługi, które są przedmiotem transakcji handlowej.

  1. Ustawodawca podjął także próbę dyscyplinowania przedsiębiorców w zakresie przestrzegania przez nich przepisów podatkowych określających moment powstania obowiązku podatkowego, wprowadzając do ustawy art.. 8a, w którym zabronione zostało ustalanie przez strony daty doręczenia faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi. Wprowadzenie tego postanowienia niewątpliwie wymusi na stronach weryfikację treści łączących je kontraktów, które wielokrotnie zawierają zapewne niedozwolone obecnie postanowienia określające moment, w którym wierzyciel wg ustaleń stron powinien doręczyć dłużnikowi fakturę dokumentującą np. wykonanie usługi, a który sprzeczny jest z przepisami podatkowymi określającymi dla tego świadczenia odmienny moment powstania obowiązku podatkowego.
  1. Przepisy znowelizowanej ustawy o transakcjach handlowych potwierdzają także przyjęte już przez orzecznictwo stanowisko, zgodnie z którym do transakcji handlowych nie stosuje się przepisu art. 481 § 2 kodeksu cywilnego.

Praktyczny wymiar nowelizacji to przede wszystkim wzrost uprawnień wierzyciela. Dotychczasowe uprawnienia wierzyciela sprowadzały się do możliwości domagania się od dłużnika odsetek ustawowych bądź tzw. odsetek podatkowych, których stopa procentowa na dzień dzisiejszy jest równa i wynosi 8%. Zastąpienie dotychczasowego wskaźnika odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych skutkuje powstaniem uprawnienia wierzyciela do domagania się odsetek, których wysokość na dzień dzisiejszy wynosiłaby 9.5%.

Warto zaznaczyć, iż wraz ze zmianą ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawodawca dokonał nowelizacji kodeksu cywilnego, w ramach której ogólne odwołanie w art. 359 kc do odsetek w wysokości ustawowej, zastąpione zostanie nowymi odsetkami, których stopa procentowa równa się sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. Stopa procentowa, o której mowa w zdaniu poprzedzającym zastąpiła zatem przewidziane dotychczas odsetki ustawowe. Wobec powyższego ustawodawca uchylił delegacje do wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia określającego wysokość odsetek ustawowych oraz zmienił wysokość tzw. odsetek maksymalnych, która wynosiła dotychczas w stosunku rocznym czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (na dzień dzisiejszy 10%), a wraz z początkiem 2016 r. zastąpiona została dwukrotnością wysokości odsetek ustawowych ustalanych wg nowego, opisanego powyżej sposobu (na dzień dzisiejszy 19%).

Ustawodawca dokonał także zmiany art. 481 § 2 kc, który w swoim dotychczasowym brzmieniu, w przypadku braku odmiennych ustaleń stron, przyznawał wierzycielowi (oczywiście w sytuacjach innych niż te, w których zastosowanie ma ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych) na wypadek opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego prawo do domagania się odsetek ustawowych. Nowelizacja kodeksu cywilnego zastąpi prawo wierzyciela do domagania się odsetek ustawowych, prawem do domagania się odsetek w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.  Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie będzie mogła w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie.

W znowelizowanych brzmieniu art. 481 znalazło się miejsce na dwa nowe postanowienia wskazujące, iż: Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie oraz iż Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego.

Warto zatem w związku z wprowadzanymi zmianami pochylić się nad umowami, którymi związani są przedsiębiorcy i rozważyć jak w pełni wykorzystać przyznane przez ustawę o terminach zapłaty w transakcjach handlowych instrumenty określania wysokości odsetek oraz terminów płatności.

Prześlij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *